Onderzoek mini-orgaantjes combineert protonentherapie met andere behandelingen

MUMC+ start in samenwerking met MAASTRO clinic onderzoek naar de combinatie van protonentherapie met andere behandelingen. Doel van het onderzoek is om uiteindelijk te komen tot een standaard behandeling voor protonentherapie, een nieuwe vorm van radiotherapie. In een consortium met onder meer UMC Groningen hebben verschillende partijen hiervoor subsidie ontvangen van Stichting KWF Kankerbestrijding.

Mini-orgaantjes

Voor de meeste kankerpatiënten bestaat een behandeling uit meerdere therapieën. Naast bestraling vindt er ook bijvoorbeeld chemotherapie of immunotherapie plaats. Voor de conventionele radiotherapie met fotonen geldt dat andere therapieën de afgelopen jaren onderdeel van de standaard behandeling zijn geworden. Dat is een ander verhaal voor protonentherapie, de nieuwe bestraling waarmee MAASTRO clinic binnenkort gaat starten. Hoe gaat de kanker en het gezonde weefsel van de patiënt reageren op deze protonentherapie in combinatie met andere therapieën? “We gaan daarom eerst moleculair in het laboratorium kijken hoe de cellen op de verschillende combinaties gaan reageren,” vertelt Marc Vooijs, Professor en Hoofd Onderzoekslaboratorium Radiotherapie en mede-aanvrager. “We gebruiken hiervoor onder meer zogenaamde mini-orgaantjes die we hebben gekweekt in ons laboratorium. Deze organoïden staan model voor hoe patiënten gaan reageren op een behandeling. Hiermee kunnen we de gevoeligheid voor protonentherapie in zowel gezonde organen, als in een tumor testen, vergelijken en voorspellen. Dit is interessant, omdat we dan sneller de beste combinaties van protonentherapie met immunotherapie kunnen vinden en hierdoor sneller kunnen starten met patiëntenstudies.”

Winst

Van protonentherapie is al duidelijk dat het voordeel oplevert voor de patiënt: het beschadigt minder het gezonde weefsel en de tumor kan met een hogere dosis worden bestraald. Om de therapie verder te optimaliseren, zal de behandeling de komende jaren verder worden geoptimaliseerd. “Hoe nauwkeuriger de bestraling gebeurt, hoe beter het resultaat zal zijn,” licht prof. dr. ir. Frank Verhaegen, hoofd fysica research bij MAASTRO clinic en mede-aanvrager, toe. “We hebben het immers over hele kleine structuren. Hier draait alles om precisie. Bijzonder bij MAASTRO is dat we zowel fotonentherapie, als protonentherapie onder één dak hebben. We kunnen hierdoor ook inzichtelijk maken wat de verschillen tussen de twee therapieën zullen zijn, in combinatie met andere behandelingen.” Marc Vooijs vult aan: “Het is ook mogelijk dat we nieuwe behandelingen vinden die beter werken met fotonentherapie; dat is ook winst.”

Veelbelovende ontwikkeling

Het onderzoek kan worden gestart dankzij de subsidie van Stichting KWF Kankerbestrijding die 1,7 miljoen euro toekent aan nieuw kankeronderzoek. Dit bedrag wordt in een consortium onder leiding van Professor Rob Coppes van het UMC Groningen, verdeeld met Erasmus MC, Maastricht UMC+,  VUMC en UMCG. Het onderzoek zal zich in eerste instantie richten op patiënten met hersen- en hoofd-halskanker, omdat bij deze groep beschadiging van gezond weefsel grote effecten kan hebben. Juist voor hen is gerichtere bestraling dan ook een veelbelovende ontwikkeling.

Daarnaast geeft het KWF 2,8 miljoen euro aan de onderzoeksgroep van professor Sytze Brandenburg van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Zij ontwikkelen technieken om beeldgestuurd te bestralen en de individuele bestralingsplanning te verbeteren, waarvoor ook nationaal bijdragen van de andere protonencentra worden geleverd.