Vermindering van bijwerkingen bij protonen; hype of oplossing?

Deze vraag werd gesteld aan Dr. Karolien Verhoeven, radiotherapeut-oncoloog bij Maastro, tijdens de 17e Bossche Mamma Congres, afgelopen 17 en 18 juni. “Laten we voorop stellen dat we in Nederland er vast van overtuigd zijn dat protonentherapie een meerwaarde kan hebben bij borstkanker patiënten,” stelt ze. “Met name voor patiënten met een linkszijdig mammacarcinoom. Die hebben namelijk een groter risico op het ontwikkelen van hartschade na radiotherapie. Voorwaarde is wel dat er een goede selectie van patiënten plaatsvindt.”

Bijwerkingen

Protonentherapie is de nieuwste manier van bestralen. Hierbij is het mogelijk om te bestralen met een hoge dosis op de tumor en een lage dosis op de omringende gezonde omliggende organen. Dit kan als effect hebben dat het aantal bijwerkingen na bestraling vermindert. Door landelijk vastgestelde richtlijnen en selectiecriteria is de verwachting dat ongeveer 3% van alle bestraalde patiënten met kanker in aanmerking komt voor protonenbestraling. Uitgangspunt is dat het significante winst oplevert voor de patiënt.

Kans op minder hartschade

In het Landelijk Indicatie Protocol Protonentherapie (LIPP) voor borstkanker staat in detail beschreven hoe de kans op hartschade kan worden voorspeld. “Voor  patiënten wordt er  dan een planvergelijk gemaakt tussen fotonen en protonen,” stelt Karolien Verhoeven. “Als de kans op ernstige hartschade vermindert met 2% of meer in vergelijking met fotonenbestraling, wordt protonentherapie door de verzekeraar vergoed. Er zijn ook studies die laten zien dat minder dosis op het hart nog andere voordelen heeft, zoals minder extra risico op hartfalen en kleplijden.”

Standaard behandeling

Bestraling is vaak, naast chirurgie en systemische therapie, een vast onderdeel in de behandeling van borstkanker. De standaard bestraling wordt meestal toegediend met fotonen. Dit zijn hoogenergetische X-stralen die zowel een ingangs- als uitgangsdosis hebben, wat mede de richting van de bestraling bepaald om de omliggende organen, zoals hart en longen. “De huidige fotonentechnieken zijn dermate geavanceerd dat ze meestal aan de strenge dosisbeperkingen van de gezonde organen voldoen, terwijl ze tegelijkertijd ook het betreffende gebied goed bestralen. Echter bij een aantal patiënten blijkt de standaardbehandeling niet aan deze eisen te kunnen beantwoorden. Kan bestraling met protonen bij deze patiënten dan een oplossing bieden?”

Innovatieve behandeling

In tegenstelling tot fotonen zijn protonen geladen deeltjes die op een bepaalde diepte (afhankelijk van de toegediende energie) al hun dosis afgeven. “Deze innovatieve behandeling kan voordelen hebben bij gezonde organen die dichtbij de tumor liggen, zoals het hart bij linkszijdige borstkanker. Dit zou zich moeten vertalen in vermindering van de bijwerkingen. En vanuit dit perspectief kan ik alleen maar hopen dat de protonen hype, een oplossing kan bieden voor bepaalde borstkanker patiënten.”